Кішкентай ханзада, 15-бөлім

Кішкентай ханзада 15-бөлім Алтыншы планета одан он есе үлкен планета еді. Мұнда қалың кітаптар жазатын қарт кісі тұратын. Кішкентай ханзаданы көре салысымен ол: — Мінеки, зерттеушінің дәл өзі келді! — деп айқайлап жіберді. Кішкентай ханзада ентігін басу үшін орындыққа отыра кетті. Қаншама жолдарды басынан өткерді десеңші! — Қай жақтан келе жатырсың? — деп сұрады одан қарт кісі. — Мынау не қылған қалың кітап? — деді Кішкентай ханзада. — Сіз мұнда немен айналысасыз? — Мен географпын, — деді қарт кісі. — Георграф деген кім? — Ол — теңіздердің, өзендердің, қалалардың, таулар мен шөлдердің қайда орналасқанын білетін ғалым. — Неткен қызық! — деді Кішкентай ханзада. — Мінеки, бұл — нағыз кәсіп! Сосын географтың планетасын көзбен шолып шықты. Ол осыншама сәулетті планетаны бұрын-соңды көрмеген еді. — Сіздің планетаңыз өте әдемі екен. Мұхиттар бар ма? — Оны білмедім, — деді географ. Кішкентай ханзада көңілі қалыңқырап: — Ал таулар ше? — деп сұрады. — Оны білмеймін, — деді географ. — Ал қалалар, өзендер мен шөлдер ше? — Оны да біле алмадым, — деді географ. — Сіз географ емессіз бе?! — Дәл солай, — деді географ, — бірақ мен зерттеумен айналысатын саяхатшы емеспін. Мен зерттеушілерге зәрумін. Қалаларды, өзендерді, тауларды, теңіздерді, мұхиттар мен шөлдерді географ санамайды ғой. Географ — тым маңызды адам, оның сандалып жүргені жараспас. Ол өзінің кеңсесінен шықпайды. Ол осында зерттеушілерді қабылдайды. Географ оларға сұрақ қойып, олардың көрген-білгендерін қағазға түсіреді. Ал егерде олардың ішіндегі кейбіреуінің айтқандары қызықтау көрінсе болғаны, географ сол зерттеушінің адамшылық қасиеттерін тексеріске алады. — Оның қажеті не? — Зерттеуші өтірік айтса, география кітаптарына зиян келтіреді. Ішкіш зерттеуші де соның қатарына жатады. — Неге? — деп сұрады Кішкентай ханзада. — Өйткені маскүнемдердің көзіне бәрі қосарланып көрінеді. Сонда географ бір ғана таудың орнына екеу деп жазып қоюы мүмкін. — Мен сондай біреуді танушы едім, — деді Кішкентай ханзада, — Одан жақсы зертеуші шықпас, — еді. — Ол да мүмкін. Сонымен, зерттеушінің адамгершщілігі мықты болып шықса, онда оның ашқан жаңалығын тексеріске алады. — Барып көре ме? — Жоқ. Ол қиындау болады-ау. Оның орнына зерттеушіге дәлелдер келтіруін талап етеді. Мысалы, асқар тауды тапқан болса, үлкен-үлкен тастар әкелуі шарт. Географ кенеттен көңілі жібіп: — Сен ше, алыстан келдің ғой! Зерттейтін саяхатшының нағыз өзісің! Қане, өзіңнің планетаңды сипаттап бепші! Сөйтіп географ өзінің кітабын ашып жіберіп, қарындашын ұштады. Зерттеушілердің әңгімелерін әуелі қарындашпен жазады. Оны сиямен көшіріп жазу үшін, зерттеушінің дәлелдер келтіруін күтеді. — Сонымен? — деп сұрады географ. — Менің планетамда қызықтайтын нәрсе көп емес. Ол — кішкене планета. Үш жанартауым бар. Екеуі жанып тұр, ал біреуі сөніп қалған. Бірақ, кім біледі не болатынын. — Кім біледі не болатынын? — деп қайталады географ. — Менде тағы гүл бар. — Біз гүлдерді есепке алмаймыз, — деді географ. — Неге? Дүниедегі ең әдемі гүл! — Себебі гүлдер өткінші болады. — Өткінші деген нені білдіреді? — География кітаптары, — деді географ, — әлемдегі кітаптардың ішіндегі ең асылы. Олар ешқашан ескірмейді. Таудың орын ауыстырғаны сирек кездеседі ғой. Мұхиттың тартылып қалуы күнде кезесетін нәрсе емес. Біздер мәңгі өзгермейтін нәрселер жайында жазамыз. — Алайда, сөнген жанартаулар ұйқысынан оянып кетуі мүмкін ғой. «Өткінші нәрсе» не дегенді білдіреді? — Жанартаудың сөніп немесе жанып тұрғаны біз үшін бәрібір, — деді географ біз үшін негізгі нәрсе — таудың болғаны. Ол өзгермейді. — «Өткінші» деген нені білдіреді? — деп қата сұрады, сұрағына жауап алмай тынбайтын Кішкентай ханзада. — Өткінші дегеніміз келешекте жоғалып кетуі мүмкін дегенді білдіреді. — Менің гүлім жақын уақытта жоқ бола ма? — Әрине. «Менің гүлім уақытша нәрсе екен ғой, — деп ойлады Кішкентай ханзада, — оның бүкіл әлемнен қаорғанар тек төрт тікенегің ғана бар! Ал мен оны жападан-жалғыз өзін тастап кетті!» Бұл оның ең алғаш рет өкінішке бой алдырған кезі болатын. Бірақ ол қайта беки түсіп: — Маған қайда сапар шегуге кеңес берер едіңіз? — деп сұрады ол. — Жер планетасына баруды, — деп жауап берді географ. — Оның жақсы даңқы шыққан... Сөйтіп, Кішкентай ханзада гүлі туралы ойларға шомған бойы жолға аттанып кетті.